ΦΥΜΑΤΙΩΣΗ: Μια “γνώριμη” από παλιά

Με αφορμή την παγκόσμια ημέρα κατά της Φυματίωσης (24 Μαρτίου) θα ήθελα να σας ενημερώσω για μερικά από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της Φυματίωσης, μιας ασθένειας, η οποία συνοδεύει τον  άνθρωπο από το προϊστορικό του παρελθόν και δυστυχώς στις μέρες μας κάνει ξανά αισθητή την παρουσία της.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει διακηρύξει τη Φυματίωση ως παγκόσμια έκτακτη ανάγκη, λόγω των πολλών νέων περιπτώσεων και των θανάτων. Οι σημαντικότεροι παράγοντες που συμβάλλουν στη διατήρηση του πανδημικού χαρακτήρα της φυματίωσης είναι:

  • η συνύπαρξη Φυματίωσης και AIDS σε μεγάλο αριθμό ασθενών
  • η διαρκώς αυξανόμενη ανθεκτικότητα και πολυανθεκτικότητα του μυκοβακτηριδίου της φυματίωσης  στα αντιφυματικά φάρμακα
  • η μετανάστευση από χώρες με υψηλό επιπολασμό της νόσου
  • η σύγχρονη κοινωνικοοικονομική κατάσταση (φτώχεια, αύξηση των αστέγων, κατάχρηση φαρμάκων).

Η Φυματίωση μπορεί να προσβάλλει κάθε όργανο του ανθρώπινου οργανισμού, με συχνότερη και σημαντικότερη την προσβολή των πνευμόνων.

Αιτιολογία

Η φυματίωση είναι ένα λοιμώδες νόσημα, το οποίο προκαλείται από αερόβια, οξεάντοχα-αλκοολάντοχα, μη σπορογόνα βακτήρια, που ανήκουν στην οικογένεια των Μυκοβακτηριδίων. Ανάμεσά τους το πιο συνηθισμένο και σημαντικό είδος για την ανθρώπινη ασθένεια είναι το μυκοβακτηρίδιο της Φυματίωσης (M. Tuberculosis).

Παθογένεια

Τα μυκοβακτηρίδια μεταδίδονται μέσω σταγονιδίων αέρα, τα οποία εκπέμπονται από τους πάσχοντες από ενεργό φυματίωση μέσω του βήχα, του φτερνίσματος και της ομιλίας. Τα άτομα που βρίσκονται σε στενή επαφή (δηλ. παρατεταμένη και συχνή) με τους πάσχοντες έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να μολυνθούν. Από τα άτομα που θα μολυνθούν τελικά  μόλις το 10% περίπου θα εμφανίσει ενεργό νόσο (οι μισοί τα πρώτα 2 χρόνια από τη μόλυνση), ενώ το 90% δεν θα αναπτύξει πότε την ασθένεια.

Επιδημιολογία

Ο ΠΟΥ υπολογίζει ότι 9,27 εκατομμύρια νέα περιστατικά εμφανίστηκαν το 2007. Ινδία, Κίνα, Νιγηρία και Νότια Αφρική έχουν τα περισσότερα από αυτά. Επίσης, σε 1.77 εκατομμύρια έφτασαν οι θάνατοι από φυματίωση το 2007.

Συμπτώματα και Σημεία

Η φυματίωση συχνά εμφανίζεται ύπουλα χωρίς θορυβώδεις εκδηλώσεις. Δεκατική πυρετική κίνηση, κυρίως τις απογευματινές ώρες, νυκτερινοί ιδρώτες, κακουχία, αδυναμία, εύκολη κόπωση, κεφαλαλγία και απώλεια βάρους μπορεί να εμφανιστούν.  Συχνά, όμως προεξάρχουν τα συμπτώματα από το όργανο, το οποίο έχει προσβληθεί , π.χ. βήχας, θωρακικό άλγος ή αιμόπτυση σε περίπτωση πνευμονικής φυματίωσης.

Διάγνωση

Η διάγνωση της ενεργού φυματίωσης βασίζεται κυρίως

  • στην παρουσία συμβατών κλινικών, απεικονιστικών (π.χ. ακτινογραφίες) και εργαστηριακών ευρημάτων
  • στη φυματινοαντίδραση Mantoux και/ή στις νεότερες δοκιμασίες απελευθέρωσης ιντερφερόνης (ειδικές εξετάσεις αίματος)
  • σε επιδημιολογικά κριτήρια
  • στη βακτηριολογική επιβεβαίωση (π.χ. από δείγματα πτυέλων για άμεση χρώση και καλλιέργεια)
  • στην ιστολογική επιβεβαίωση

Ο χρυσός κανόνας βέβαια της διάγνωσης είναι η απομόνωση και η ταυτοποίηση του μυκοβακτηριδίου της Φυματίωσης (M. Tuberculosis) σε καλλιέργειες. Πολλές φορές όμως στην καθημερινή κλινική πράξη η διάγνωση και η θεραπεία τίθενται με τη χρήση του θεραπευτικού κριτηρίου σε ασθενείς με υψηλή κλινική πιθανότητα για φυματίωση (τυπική κλινικοακτινολογική εικόνα, απουσία εναλλακτικών διαγνώσεων),αλλά στους οποίους δεν έχει ακόμα ανιχνευθεί το οξεάντοχο βακτήριο.

Θεραπεία

Η θεραπεία της φυματίωσης είναι εφικτή, αποτελεσματική, σχετικά φτηνή, αλλά απαιτεί υπομονή γιατί χρειάζεται ένα χρονικό διάστημα τουλάχιστον 6 μηνών. Τα φάρμακα διακρίνονται σε πρωτεύοντα και δευτερεύοντα. Θεραπεία εκλογής τόσο της πνευμονικής όσο και της εξωπνευμονικής φυματίωσης είναι το 4πλο σχήμα αντιμικροβιακών φαρμάκων (ισονιαζίδη, ριφαμπικίνη, πυραζιναμίδη και εθαμβουτόλη). Σε επιλεγμένες περιπτώσεις θέσει έχει και η χειρουργική αντιμετώπιση.