Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

  • Ορισμός

Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) είναι μια ασθένεια, η οποία μπορεί να αποφευχθεί και να θεραπευτεί. Παρουσιάζει τόσο πνευμονικές όσο και εξωπνευμονικές αρνητικές συνέπειες, οι οποίες και καθορίζουν τη βαρύτητά της σε κάθε ασθενή. Όσον αφορά την πνευμονική της συμμετοχή αυτή χαρακτηρίζεται από περιορισμό της ροής του αέρα, ο οποίος δεν είναι πλήρως αναστρέψιμος. Αυτός ο περιορισμός της ροής του αέρα είναι συνήθως προοδευτικός και συνοδεύεται από μη φυσιολογική φλεγμονώδη απάντηση των πνευμόνων κυρίως στο κάπνισμα, αλλά και σε άλλα επιβλαβή σωματίδια ή αέρια.

Το κάπνισμα είναι μακράν  πιο συχνός παράγοντας κινδύνου για την εμφάνιση της νόσου.

Η ΧΑΠ είναι μια σημαντικότατη αιτία και νοσηρότητας και θνησιμότητας παγκοσμίως. Προσβάλλει περίπου το 10% του γενικού πληθυσμού, αλλά η επίπτωσή της ανάμεσα στους καπνιστές αγγίζει το 50%.

  • Παθογένεια της ΧΑΠ

Η  ΧΑΠ συνοδεύεται από παθολογικές αλλαγές σε 4 διαφορετικά τμήματα των πνευμόνων (κεντρικούς αεραγωγούς, περιφερικούς αεραγωγούς, πνευμονικό παρέγχυμα και πνευμονικό αγγειακό δίκτυο).

Ο περιορισμός της ροής του αέρα στη ΧΑΠ οφείλεται στη διήθηση των μικρών αεραγωγών από φλεγμονώδη κύτταρα, αναδιαμόρφωση και πάχυνση του τοιχώματος των αεραγωγών. Η καταστροφή των κυψελίδων και η διεύρυνση των αεροχώρων, χαρακτηριστικά του εμφυσήματος, συντελούν στην απώλεια της ελαστικής επαναφοράς και της εξωτερικής έλξης στους μικρούς αεραγωγούς οδηγώντας στη σύμπτωση των τοιχωμάτων των μικρών αεραγωγών κατά την εκπνοή. Το γεγονός αυτό οδηγεί στην απόφραξη των αεραγωγών, στην παγίδευση του αέρα και στην υπερδιάταση. Γενικά, οι φλεγμονώδεις και ανατομικές αλλαγές των αεραγωγών αυξάνονται με τη βαρύτητα της νόσου, ενώ επιμένουν ακόμα και μετά τη διακοπή του καπνίσματος.

  • Χρόνια Βρογχίτιδα και Εμφύσημα

Στη ΧΑΠ διακρίνονται δύο κύριοι φαινότυποι: της Χρόνιας Βρογχίτιδας και του Εμφυσήματος.

Η Χρόνια Βρογχίτιδα χαρακτηρίζεται από βήχα και απόχρεμψη τις περισσότερες ημέρες για τουλάχιστον 3 μήνες κάθε χρόνο για 2 συνεχόμενα έτη και αφού έχουν αποκλειστεί και άλλα αίτια που θα μπορούσαν να προκαλέσουν την ίδια εικόνα, όπως η φυματίωση, οι βρογχιεκτασίες, η καρδιακή ανεπάρκεια.

Το Εμφύσημα χαρακτηρίζεται από καταστροφή των αεραγωγών περιφερικότερα των τελικών βρογχιολίων, προοδευτική καταστροφή των κυψελιδικών διαφραγμάτων και του πνευμονικού αγγειακού δικτύου, με αποτέλεσμα την μειωμένη δυνατότητα για οξυγόνωση του αίματος. Ο οργανισμός για να ανταπεξέλθει στην κατάσταση αυτή μειώνει την  καρδιακή παροχή και υπεραερίζει. Τελικά όμως, λόγω της μειωμένης καρδιακής παροχής το σώμα πάσχει από ιστική υποξία, καχεξία, απώλεια μυϊκής μάζας και βάρους.

  • Συμπτώματα της ΧΑΠ

Τα κυριότερα συμπτώματα της Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας είναι η δύσπνοια, ο βήχας και η αυξημένη απόχρεμψη, τα οποία είναι χρόνια και προοδευτικά επιδεινούμενα. Οι κυριότερες εξωπνευμονικές εκδηλώσεις της ΧΑΠ είναι η καχεξία,  μυϊκή αδυναμία, οστεοπόρωση, κατάθλιψη, αναιμία χρόνιας νόσου και σημεία πνευμονικής καρδιάς.

  • Στάδια της ΧΑΠ

Ο περιορισμός της ροής του αέρα που παρατηρείται στη ΧΑΠ καθορίζεται με τη Σπιρομέτρηση. Καταγράφονται ο βίαια εκπνεόμενος όγκος αέρα στο 1ο δευτερόλεπτο (FEV1) και η βίαιη ζωτική χωρητικότητα (FVC) τόσο σε απόλυτες τιμές (μετρημένες σε λίτρα) όσο και σε ποσοστά επί των προβλεπομένων τιμών ανάλογα με την ηλικία, το φύλο, το ύψος, το βάρος και τη φυλή. Κριτήριο για την απόφραξη της ροής του αέρα είναι η τιμή του  λόγου  FEV1/ FVC < 0,70. Ανάλογα λοιπόν με το αποτέλεσμα της Σπιρομέτρησης σταδιοποιείται κατάλληλα ο ασθενής που πάσχει από ΧΑΠ και λαμβάνει την πρέπουσα αγωγή.

  • Παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση ΧΑΠ

Αν και το κάπνισμα είναι ο σημαντικότερος και πιο μελετημένος παράγοντας κινδύνου, εντούτοις δεν είναι ο μοναδικός. Επίσης, υπάρχουν στοιχεία από επιδημιολογικές μελέτες ότι και μη καπνιστές μπορούν να αναπτύξουν ΧΑΠ. Από την άλλη όμως δεν αναπτύσσει ΧΑΠ και κάθε άνθρωπος, ο οποίος εκτίθεται σε επιβλαβείς παράγοντες. Άρα, ένα ισχυρό γενετικό υπόβαθρο σε συνδυασμό με μια περιβαλλοντική επίδραση συμβάλλουν πιθανότατα στην εκδήλωση της νόσου. Οι συνηθέστεροι παράγοντες κινδύνου συνοψίζονται στον πίνακα 1.

Πίνακας1. Παράγοντες κινδύνου για τη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια
Γενετική Προδιάθεση
Έκθεση σε σωματίδια
  •   Καπνός τσιγάρου
  •   Επαγγελματική έκθεση (οργανική και ανόργανη σκόνη)
  •   Εσωτερική ρύπανση (θέρμανση και μαγείρεμα με καύσιμη ύλη βιομάζα)
  •   Ρύπανση της ατμόσφαιρας
Ανάπτυξη των πνευμόνων
Οξειδωτικό stress
Φύλο
Ηλικία
Αναπνευστικές λοιμώξεις
Κοινωνικοοικονομική κατάσταση
Διατροφή

 

  • Θεραπεία

Στόχος της θεραπείας είναι η αποφυγή και ο έλεγχος των συμπτωμάτων, η μείωση της συχνότητας και της βαρύτητας των παροξύνσεων και η βελτίωση της ικανότητας για άσκηση, συμβάλλοντας με αυτόν τον τρόπο στη συνολική βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Ο αντιγριπικός εμβολιασμός συνιστάται για όλους τους ασθενείς με ΧΑΠ μιας και μπορεί να μειώσει τη σοβαρή ασθένεια και τη το θάνατο κατά 50% περίπου. Χορηγείται μια φορά το χρόνο.

Επίσης, το εμβόλιο για τον πνευμονιόκοκκο συνιστάται για τους ασθενείς με ΧΑΠ ≥65 ετών.

  • Διακοπή καπνίσματος

Η διακοπή του καπνίσματος είναι η πιο αποτελεσματική παρέμβαση τόσο για τη μείωση της εμφάνισης της ΧΑΠ, όσο και για την αναστολή της εξέλιξης της και μπορεί να έχει ουσιώδες αποτέλεσμα στην επακόλουθη θνησιμότητα.

  • Φάρμακα

Τα κυριότερα φάρμακα που χρησιμοποιούνται τη ΧΑΠ είναι τα βρογχοδιασταλτικά (β2-αγωνιστές, αντιχολινεργικά και μεθυλοξανθίνες) και τα κορτικοστεροειδή, μόνα ή σε συνδυασμό. Η εισπνεόμενη οδός χορήγησης είναι η προτιμητέα.

  • Οξυγονοθεραπεία

Η μακράς διάρκειας χορήγησης οξυγόνου (>18ώρες/24ωρο) είναι η μόνη αγωγή που βελτίωσε την επιβίωση σε ασθενείς με ΧΑΠ και χρόνια αναπνευστική ανεπάρκεια σύμφωνα με δύο μεγάλες πολυκεντρικές μελέτες.

  • Πνευμονική Αποκατάσταση

Πρόκειται για πολυδύναμα προγράμματα που περιλαμβάνουν άσκηση, εκπαίδευση του ασθενούς σχετικά με τη νόσο του, ψυχολογική υποστήριξη και διατροφικές συμβουλές.

  • Άλλες θεραπείες

Υπάρχουν επίσης και οι χειρουργικές επεμβάσεις μείωσης πνευμονικού όγκου και ο μη επεμβατικός αερισμός, που εφαρμόζονται όμως σε συγκεκριμένη ομάδα ασθενών με ΧΑΠ.

Συνοψίζοντας λοιπόν,

  • Η ΧΑΠ εμφανίζεται με 2 κυρίως φαινοτύπους, της Χρόνιας Βρογχίτιδας και του Εμφυσήματος.
  • Η γενετική προδιάθεση και η περιβαλλοντική επιρροή πιθανότατα συμβάλλουν στην εκδήλωσή της.
  • Η διακοπή του καπνίσματος είναι η πιο σημαντική παρέμβαση για την πρόληψη της ΧΑΠ, αλλά και για τη θεραπεία της.
  • Τα βρογχοδιασταλτικά φάρμακα έχουν κεντρικό ρόλο στη συμπτωματική θεραπεία της νόσου, σε συνδυασμό και με άλλες θεραπευτικές προσεγγίσεις, εάν κρίνεται απαραίτητο.